Rüya Nedir?

İlk olarak, temel bir soruyu cevaplayarak başlayalım - rüya nedir? Rüya görüntülerden ve rüya sırasında deneyim edilen duygu ve düşüncelerden oluşur. Neşeli veya korkutucu; odaklı ve anlaşılır veya belirsiz ve kafa karıştırıcı öğelerle dolu olabilecek rüyaların kimileri olağanüstü canlı, kimileri ise belirsiz ve siliktir.

Neden rüya görüyoruz? Rüyalar ne amaca hizmet ediyorlar? Konuyla ilgili pek çok teori ileri sürülmüş olmasına rağmen, henüz bir fikir birliği ortaya çıkmamıştır. Rüya görme durumunda harcadığımız muazzam miktarda zamanı göz önüne aldığımızda, araştırmacıların henüz rüyaların amacını anlamamış olmaları gerçeği şaşırtıcı görünebilir. Ancak bilimin hala uykunun tam amacını ve işlevini çözmemiş olduğunu dikkate alırsak aslında bize bu bilgi çok da şaşırtıcı gelmeyecektir.

Bazı araştırmacılar rüyanın bir amaca hizmet etmediğini söylerler, bazıları ise rüyaların kişinin zihinsel, duygusal ve fiziksel refahı için gerekli olduğuna belirtiyorlar. Ernest Hoffman, Boston’daki Newton Wellesley Hastanesi Uyku Bozuklukları Merkezi direktörü, rüyaların olası bir işlevinin (kesinlikle kanıtlanmış değil) hafızaya yeni malzeme dokumak olduğunu, bu sayede rüyaların duygusal uyarılmayı azalttığı, vücudu daha fazla travma ve stresli olaylarla baş edecek bir bağışıklık seviyesine getirdiğini vurgulamıştır.

Önde gelen rüya teorilerinden bazıları hakkında daha fazla bilgi öğrenelim.

Psikoanalitik Rüya Teorisi:

Sigmund Freud'un kendi kurduğu Psikanaliz ekolünün bakış açısı ile tutarlı teorisine göre, rüyalar bilinçaltı arzuları, düşünceleri ve motivasyonları temsil eder. Freud'un kişiliğe psikanalitik bakış açısına göre insanlar saldırgan ve cinsel içgüdüler tarafından güdülenirler ve bu güdüleri bastırma mekanizması ile bilinçli bir şekilde baskılarlar. Bu açıdan Freud bastırma mekanizmasının bilinç ile bilinçaltı arasında duran bir bekçi gibi olduğunu yorumlar. Ancak bastırma mekanizması insan rüyadayken çalışmaz ve bilinç altına baskılanan bu düşünceler rüya aracılığıyla bilinç üstüne çıkma imkanı bulurlar.

Freud ünlü kitabı "Düşlerin Yorumu"nda rüyaların "...bastırılmış arzuların kılık değiştirmiş hali" olduğunu söyler. Ayrıca rüyaları iki farklı bileşen ile açıklar: açık içerik ve gizli içerik. Açık içerik gerçek görüntüler, rüyanın içeriğindeki duygu ve düşüncelerden oluşurken kapalı içerik gizlenmiş psikolojik anlamı temsil eder.

Aktivasyon-Sentez Rüya Modeli:

Aktivasyon-Sentez Rüya Modeli ilk olarak 1977 yılında J. Allan Hobson ve Robert McClarley tarafından önerilmiştir. Bu teoriye göre, beyin devreleri REM uykusunda aktif hale geliyor, bu da limbik sistemde amigdala ve hipokampus gibi duygular, hisler ve anılar ile ilgili olan alanların aktif hale gelmesini sağlıyor. Bu model rüyaların uyku sırasında beyin tarafından üretilen sübjektif yorumlar olduğunu ileri sürmektedir.

Bu teori rüyaların içten üretilen sinyallerin sonucu olduğunu iddia etse de, Hobson rüyaların anlamsız olduğunu inanmamaktadır. Bunun yerine, onun rüyalarla ilgili öne sürdüğü şey:"...rüyalar bilişsel unsurların kaotik ve anlık rekombinasyonundan bilginin yeni yapısının yani yeni fikirlerin üretildiği; bizim en yaratıcı bilinç durumumuz. Bu yeni fikirlerin çoğu hatta hepsi saçma bile olsa, bu hayal ürünlerinin çok az bir kısmı işe yarayacak da olsa, rüyada geçirdiğimiz zaman boşa gitmiş olmayacaktır.”

Diğer Rüya Teorileri:

Rüyaların oluşumu ve anlamını açıklamak için diğer bir çok teori ileri sürülmüştür. Aşağıda sadece bir kaç fikre yer veriyoruz:

  • Teorilerden biri rüyaların, beynimizin uyku sırasında dış uyaranları yorumlamaya çalışmasının sonucu olduğunu söyler. Örneğin, radyo sesi rüyamızın içeriğinin bir parçasını etkileyebilir.
  • Başka bir teori rüyaları açıklamak için bir bilgisayar benzetmesi kullanır. Bu teoriye göre, rüyalar bilgisayarlardaki temizleme işlemleri gibi akıldaki yığılmayı ‘temizleme’, zihni ertesi güne hazırlanmak için ferahlatma hizmeti vermektedir.
  • Başka bir model ise rüyaların bir çeşit psikoterapi işlevi gördüğünü öne sürmüştür. Bu teoriye göre, rüyalar, rüyayı gören kişinin, güvenli bir ortamda farklı duygu ve düşünceler arasında bağlantılar yapmasını mümkün kılar.
  • Güncel bir rüya modeli çeşitli teorilerin bazı unsurları birleştirir. Beyin aktivasyonu düşünce ve fikirler arasında daha sonra rüya gören kişinin duyguları tarafından yönlendirilen gevşek bağlantılar oluşturur.